ساماندهی چرخه مديريت بهره وری با رويكرد بهبود مستمر

سازمان ملي بهره وري ايران در راستاي تحقق اهداف مرتبط با ارتقاء بهره وري و تحول نظام اداري مندرج در قوانين و مقررات و بويژه در مصوبه مهم هيأت وزيران به شماره 8070/3 مورخ 3/2/1379 مطالعات و اقدامات مختلفي را معمول داشته است كه از جمله آنها طراحي و اجراي طرح ساماندهي چرخه مديريت بهره وري در دستگاههاي اجراي استانها با استفاده از رويكرد بهبود مستمر (گمباكايزن) است. اجراي طرح مزبور از نيمه دوم سال 1381 از استان كرمان آغاز شده و هم اينك در تعدادي از ادارات ساير استانها در جريان است. با توجه به دستاوردهاي مهمي كه اجراي طرح مزبور در اصلاح روشهاي انجام كار، كاهش هزينه، كاهش زمان، افزايش رضايت مشتري و كاركنان و مديران به همراه داشته است، ويژگيهاي مهم طرح مزبور و برخي از يافته ها و دستاوردهاي آن در اين مقاله معرفي شده است. تجربيات علمي طرح مزبور در سه اداره كل استان كرمان نيز بصورت تفضيلي در كارگاههاي وابسته به كنگره ارائه خواهد شد تا مورد بازديد و بررسي شركت كنندگان دركنگره قرار گيرد.

1ـ مستندات و الزامات قانوني

طرح ساماندهي چرخه مديريت بهره وري در ارتباط با مستندات و الزامات قانوني زير تهيه و اجرا مي شود
1ـ1ـ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور
در بند 6 بخش «ب» ماده يك از فصل اول قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران تحت عنوان «اصلاح ساختار اداري و مديريت» آمده است.
بند 6ـ اصلاح و مهندسي مجدد سيستمها، روشها و رويه هاي مور عمل در دستگاههاي اجرائي كشور با گرايش ساده سازي مراحل انجام كار، خودكارسازي عمليات، كاهش ميزان ارتباط با مراجعه كنندگان و افزايش رضايت مراجعان و كاهش هزينه هاي اداري و اقتصادي نمودن آنها»
2ـ1ـ هفت برنامه ايجاد تحول در نظام اداري كشور شامل:
1ـ منطقي نمودن اندازه دولت
2ـ برنامه تحول درساختار تشكيلاتي دولت
3ـ برنامه تحول در نظام هاي مديريتي
4ـ برنامه تحول در نظامهاي استخدامي
5ـ برنامه آموزشي و بهسازي نيروي انساني دولت
6ـ برنامه اصلاح فرآيندها، روشهاي كار و توسعه فن آوري اداري
7ـ برنامه ارتقاء و حفظ كرامت مردم در نظام اداري
اجراي طرح چرخه مديريت بهره وري بطور مستقيم بند 6 و بطور غيرمستقيم ساير بندهاي مذكور در فوق را تغذيه و تأمين نمايد.
3ـ1ـ مصوبه هـيأت وزيران در مورد چرخه مديريت بهره وري دستگاههاي اجرائي به شماره 8070/ت مورخ 2/3/79 در اين مصوبه سهم دستگاههاي اجرائي به طراحي، تدوين و اجراي چرخه مديريت بهره وري (تعيين و اندازه گيري شاخصهاي بهره وري، تجزيه و تحليل شاخصهاي بهره وري، برنامه ريزي بهبود بهره وري و اجراي برنامه هاي بهبود بهره وري) و سازمان ملي بهره وري ايران به ارائه خدمات مشاوره اي و آموزشي به دستگاههاي اجرايي در اين زمينه ملزم شده اند. نسخه اي از مصوبه مزبور در پيوست ارائه شده است.
علاوه بر مستندات مزبور، قوانين، مقررات و بخشنامه هاي ديگري نيز وجود دارد كه مضمون آنها بهبود شرايط موجود و ارتقاء كيفيت و بهره وري فعاليت هاي موجود مي باشد.

2- اهداف

اشاعه فرهنگ بهره وري بمنظور كمك در پياده شدن منطقي ، علمي و سيستماتيك چرخه مديريت بهره وري موضوع مصوبه شماره 8070/ت هيئت محترم وزيران و هدايت حركت بهره وري براي تسهيل و تسجيل برنامه هاي توسعه استان هدف كلي اين طرح را تشكيل ميدهد.
لازم به توضيح است كه تحقق هدف تعيين شده براي طرح مورد نظر به اجراي بهينه فعاليتهاي مشروحه زير كمك خواهد نمود.
2ـ1ـ اشاعه فرهنگ بهره وري و بهبود آن در سطح دستگاههاي اجرائي و كل استان
2ـ2ـ تعيين شاخصهاي بهره وري مناسب در سطح هر يك از دستگاههاي اجرايي و كل استان
2ـ3ـ اندازه گيري شاخصهاي بهره وري در هر يك از دستگاههاي اجرائي و كل استان
2ـ4ـ تجزيه و تحليل شاخصهاي بهره وري بصورت زماني و مكاني و بررسي تطبيقي عملكرد دستگاههاي اجرائي استاني
2ـ5ـ برنامه ريزي بهبود بهره وري با تأكيد بر اصلاح و بهبود فرآيندهاي كار در دستگاه هاي اجرائي و كل استان
2ـ6ـ اجراي برنامه هاي بهبود بهره وري در دستگاههاي اجرائي و كل استان با تأكيد بر روش كايزن عملياتي (بهبود مستمر)
2ـ7ـ بررسي تنگناها و عوامل بازدارنده ارتقاء بهره وري در هر يك از دستگاههاي اجرائي و كل استان، و برنامه ريزي براي رفع تدريجي آنها
2ـ8ـ استفاده از نتايج و يافته هاي چرخه مديريت بهره وري براي بهبود توليد، ارزش افزوده، صادرات و مديريت استان
2ـ9ـ تكريم ارباب رجوع از طريق ساده سازي مراحل كار و خودكارسازي عمليات و افزايش رضايت مراجعان
2ـ10ـ تربيت مدير و كارشناس بهره وري براي توسعه چرخه مديريت بهره وري استان
3ـ استراتژي استقرار چرخه مديريت بهره وري
با توجه باينكه مخاطبين يا گروههاي هدف در دستگاههاي اجرايي استانها مديران، كارشناسان و كاركنان اداري هستند لذا استقرار چرخه مديريت بهره وري به شرح ذيل تعريف مي شود.
1 ـ مديريت ارشد: استراتژي حساس سازي با تأكيد بر ايجاد شاخص ها و الگوهاي كمي جهت اندازه گيري عملكرد يا سنجش ميزان بهبود ايجاد شده، براي تحقق اين استراتژي برگزاري سمينارهاي نيم روزه و يك روزه حساس سازي، نمايش فيلم، نمايشگاه دستاوردها، شركت در سمينارهاي منطقه اي و ملي، ارائه گزارشهاي كمي از بهبود پيش بيني مي شود. اين افراد حدود 7 ـ 5 درصد كل جامعه هدف را تشكيل مي دهند.
2 ـ مديريت مياني وكارشناسان: براي اين قشر كه عمده ترين مخاطبين طرح را تشكيل مي دهند، استراتژي آگاه سازي پيشنهاد مي شود. بدين معني كه جامعه مخاطب بايد با مفاهيم و ابزارهاي بهبود به خوبي آشنا شوند و حوزه هاي كاربرد آنرا فرا بگيرند. برگزاري كارگاههاي آموزشي سه و پنج روزه در زمينه مفاهيم بهره وري، روشهاي اندازه گيري بهره وري، ابزارهاي بهبود بهره وري، چرخه مديريت بهره وري و روشهاي گروهي حل مسأله، استفاده از كتاب، نوار، فيلم، حضور در سمينارهاي علمي منطقه اي و ملي پيشنهاد مي شود. اين گروه بيش از 50 درصد جامعه هدف را تشكيل مي دهند.

3 ـ كاركنان:

كاركنان به عنوان قشري كه كاربر اصلي تكنيك هاي بهبود بهره وري هستند بايد اين تكنيك ها را بخوبي فرا بگيرند و به كار ببندند. لذا استراتژي توانمندسازي با به كارگيري ابزارهاي بهبود مانند ابزارهاي كنترل كيفيت، تكنيك هاي حل علمي مسأله، كايزن عملياتي، كنترل كيفيت، tpmو شركت در كارگاههاي آموزشي مربوطه، پيشنهاد مي شود. اين افراد 40 ـ 30 درصد جامعه هدف را تشكيل مي دهند.
اجراي استراتژي بهبود بهره وري در ادارات استانهاي كشور از يكطرف مبتني بر ارائه كمكهاي فني و خدمات مشاوره اي و آموزشي سازمان ملي بهره وري ايران و از طرف ديگر مبتني بر مشاركت مجدانه مديريت ارشد استان و كليه دستگاههاي اجرائي در مراحل چهارگانه چرخه مديريت استان مي باشد.
اركان پيش بيني شده در اين استراتژي به ترتيب زير ايفاي نقش مي نمايند.
الف ـ سازمان ملي بهره وري ايـــران طرح بهبود بهره وري ادارات استان و مراحل تفصيلي آنرا تهيه مي نمايد و براساس موازين پيش بيني شده در آن خدمات فني، مشاوره اي و آموزشي لازم را ارائه مي نمايد.
ب ـ شوراي برنامه ريزي و توسعه استان يا هر مرجع صلاحيتدار ديگر با بررسي و تصويب برنامه ها و پيشرفت عمليات مراحل طرح بهبود بهره وري و برنامه ريزي ارتقاء بهره وري استان حمايت هاي اداري، اجرائي و مالي لازم را براي تحقق اهداف طرح بهبود بهره وري معمول مي دارد.
ج ـ دستگاههاي اجرائي استان با معرفي كارشناس واجد شرايط به عنوان مسئول بهره وري و تشكيل كميته بهره وري و گروههاي كار حل مسئله در سطح اداره كل، حمايت هاي لازم را براي تحقق اهداف طرح بهبود بهره وري در سطح اداره كل ذيربط مبذول مي دارد.
د ـ سازمان مديريت و برنامه ريزي استان علاوه بر مسئوليت اجراي چرخه مديريت بهره وري دستگاه خود، نقش هماهنگي و دبيرخانه اي ساماندهي حركت بهره وري ادارات كل استان را عهده دار بوده و گزارشهاي تلفيقي لازم را در مراحل مختلف تهيه و نيز همكاريهاي نزديكي را با سازمان ملي بهره وري ايران در چارچوب مراحل تفصيلي طرح به عمل مي آورد.
هـ ـ اجراي طرح ساماندهي چرخه مديريت بهره وري دستگاههاي اجرائي استان با تاكيد بر روش و تكنيك بهبود مستمر (كايزن عملياتي) و با مشاركت گروههاي حل مسئله ادارات براي بررسي و اصلاح فرآيندهاي كار دستگاههاي ذيربط صورت مي گيرد.

4ـ چرخه مديريت بهره وري

فعاليتها، برنامه ها و اقدامات مربوط به چرخه مديريت بهره وري در قالب چهار مرحله كلي به شرح نمودار زير منظور پيش بيني شده است.
1ـ4ـ تعيين شاخصهاي بهره وري و اندازه گيري آنها
اندازه گيري بهره وري عبارت از فرآيندي است كه براساس آن شاخص هاي بهره وري مناسب با اهداف و رسالتهاي اصلي سازمان در سطوح مختلف تعريف شده و با تعيين نظام آماري لازم، امكان محاسبه شاخصهاي بهره وري فراهم مي شود. شكل كلي شاخصهاي بهره وري به صورت نسبت ستانده به داده و يا خروجيها به وروديهاي سيستم بوده و به اشكال مختلف شاخصهاي اقتصادي (ريالي)، كمي و مقداري در سطوح مختلف سازمان و مديريت فعاليتها مطرح مي شود.
2ـ4ـ تجزيه و تحليل بهره وري
تحليل بهره وري فرآيندي است كه طي آن تغييرات بهره وري و علل آن و يا تغييرات سيستم مورد مطالعه براثر تغييرات بهره وري و سازوكارهاي حاكم بر اين تغييرات مورد بررسي قرار مي گيرد. برخي از روشهاي معمول براي تحليل شاخصهاي بهره وري شامل تحليل روند ارقام شاخصها بصورت زماني و مكاني، تجزيه به عناصر، بررسي تطبيقي شاخصهاي واقعي و برنامه ريزي شده، روش معيار محك زني (benchmarking) و ... مي باشد.
3ـ4ـ برنامه ريزي بهبود بهره وري
برنامه ريزي بهبود بهره وري فرآيندي است كه طي آن رويكرد بهبود بهره وري تدوين و درچارجوب آن فعاليتهاي مورد نياز براي بهبود بهره وري شناسائي، الويت بندي و زمانبندي مي شود. تعدادي از فعاليتهاي اجرايي بهبود بهره وري در قالب برنامه ريزي استراتژيك مشخص شده است و بسياري از برنامه هاي اجرائي ديگر نيز پس از اندازه گيري و تحليل شاخصها و شناسائي زمينه هاي ارتقاء بهره وري و تدوين راهبردها و اهداف ارتقاء بهره وري مشخص مي شود. بررسي و امكان استفاده از تكنيكهاي مديريتي مانند گروههاي حل مسئله و روشهاي 5s، كايزن، bpr، tqm، iso و ... از جمله موضوعات و مطالب مورد توجه در برنامه ريزي بهبود بهره وري سازمان مي باشد. با توجه به بررسي هاي به عمل آمده و تجارب حاصل، در برنامه ريزي بهبود بهره وري ادارات كل استانها با تأكيد بر اصلاح فرآيندهاي كار بطور عمده از مدل كايزن عملياتي (گمباكايزن) استفاده مي شود.
4ـ4ـ اجراي برنامه هاي بهبود بهره وري
فعاليتهاي بهبود بهره وري فعاليتهايي هستند كه به منظور تحقق اهداف بهره وري سازمان مورد اجرا قرار مي گيرند. در اين مرحله فعاليتهاي تدوين شده برحسب الويت و با رعايت توالي و زمانبندي هاي مربوط به اجرا در مي آيد تا اهداف بهبود بهره وري تحقق يابد. لازم به توضيح است كه در مراحل 1-4 و 2-4 و 3-4 و 4-4 نقش و همكاري مجدانه كميته بهره وري سازمان و اعضاء گروههاي كار و همكاريهاي صميمانه مديران سازمان و كليه كاركنان آن بطور مستمر نقش كليدي و سازنده را ايفا مي نمايد.

5ـ روشهاي اجرائي و مراحل عملياتي

پس از تفاهم حاصل بين سازمان ملي بهره وري ايران به عنوان مشاور و دستگاه اجرائي به عنوان كارفرما اقدامات مشروحه زير با همكاري كارفرما و مشاور و با هم آهنگي سازمان مديريت و برنامه ريزي استان به عنوان دبيرخانه طرح، صورت مي گيرد.
1ـ5ـ سمينار حساس سازي مديران و كاركنان دستگاه اجرائي نسبت به موضوع بهره وري و فوايد آن و نيز ضرورت اجراي طرح چرخه مديريت بهره وري در محل دستگاه اجرائي برگزار مي شود.
2ـ5ـ از بين فرآيندهاي كاري مختلف هر دستگاه اجرائي، دو مورد مهم و پر مسئله انتخاب مي شود و دو گروه كاري 7 تا 10 نفر براي بررسي آنها از بين كاركنان قسمت هاي مختلف دستگاه اجرائي انتخاب مي شود. به انتخاب كاركنان گروه يك نفر به عنوان مسئول گروه و ديگري به عنوان دبير گروه تعيين مي شود.
3ـ5ـ نماينده سازمان ملي بهره وري باتفاق اعضاء گروهها، محل انجام فرآيند (گمبا) را مورد بررسي و مشاوره قرار داده و حدود و قلمرو آنرا براي انجام بررسي هاي بعدي تعيين مي كنند.
4ـ5ـ برنامه آموزش و اجرا به مدت 5 روز براي اعضاء گروههاي حل مسئله 5 دستگاه اجرائي بطور تمام وقت و در محل مناسب به شرح زير برگزار مي شود.
1ـ4ـ5ـ اعضاء گروههاي حل مسئله در مدت 5 روز هر روز از ساعت 8 صبح تا 12 در دوره آموزشي شركت مي نمايند و اساتيد سازمان ملي بهره وري مفاهيم، روشها و تكنيكهاي موضوعات زير را به آنها آموزش مي دهند.
- مفهوم بهره وري و ضرورت هاي آن در شرايط متحول داخلي و بين المللي
- چرخه مديريت بهره وري و چگونگي اجراي آن
- مفهوم و فرهنگ بهبود مستمر (كايزن عملياتي)
- نظام آراستگي ( 5 ت يا 5s)
- شناسائي انواع موداها در محل و در فرآيندهاي كاري و نصب برچسب قرمز به آنها
- ابزارهاي ارتقاء كيفيت (بررسي فرآيند، تهيه فلوچارت، تهيه اسباگتي چارت، پارتو، طوفان مغزي و استخدام ماهي، و ...
- آشنايي با تكنيك ارزيابي عملكرد سازمان
2ـ4ـ5ـ اعضاء گروههاي حل مسئله هر سازمان هر روز از ساعت 2 لغايت 10 تا 12 شب باتفاق مشاور سازمان ملي بهره وري در محل فرآيند مورد بررسي (گمبا) حضور و مشاركت داشته و نسبت به اجراي عملي موضوعات فراگرفته در دوره آموزشي اقدام مي كنند.
3ـ4ـ5ـ مسئولان هر يك از گروههاي حل مسئله (كايزن) در طول دوران آموزشي هر روز صبح هر يك به مدت 7 دقيقه اقدامات عملي بعد از ظهر روز قبل گروه خود را بصورت جدول، نمودار و با آمار و ارقام اطلاع رساني مي كنند.
4ـ4ـ5ـ اساتيد و كارشناسان سازمان ملي بهره وري در تمام مدت روزهاي آموزش با گروههاي كار ذيربط در محل سازمان آنها مشاوره و همكاري مي كنند.
5ـ4ـ5ـ اعضاء هر يك از گروههاي كايزن با تهيه تابلو بهبود (kayzen board) در محل گمباي سازمان خود كليه تغييرات حاصله در فرآيند مورد بررسي را بصورت نمودار قبل از اصلاح و بعد از اصلاح و با محاسبه زمان، هزينه و فاصله (پيمايش) نصب و اطلاع رساني مي كنند.
6ـ4ـ5ـ در آخرين روز كارگاه آموزشي به شيوه اي بديع از شركت كنندگان در دوره آزمون مكمل برنامه هاي آموزشي به عمل آمده و بلافاصله پاسخ هاي صحيح سوالات ارائه مي شود تا ابهامات احتمالي موجود بر طرف گردد.
7ـ4ـ5ـ در پنجمين روز كارگاه آموزشي، طبق يك برنامه خاص، كليه شركت كنندگان در دوره (اعضاء 10 گروه كاري) همراه مشاوران خود به محل هاي (گمباي) مورد بررسي در 5 سازمان مراجعه نموده و بصورت ديداري از دستاوردهاي گروهها بازديد نموده و تبادل نظر مي نمايند.
8ـ4ـ5ـ در بعدازظهر روز پنجم و به عنوان آخرين بخش برنامه آموزش و اجراء اعضاء گروههاي حل مسئله (كايزن) در يك همايش ويژه گردآمده و دستاوردهاي گروه خود را در زمينه شناسائي و حذف موداها، اصلاح فرآيندها، كاهش هزينه، زمان و فاصله و رضايت ارباب رجوع به اطلاع مسئولين و كارشناسان استان و سازمانهاي خود مي رسانند
5ـ5ـ پس از پايان برگزاري كارگاه آموزشي و اجراء اعضاء گروههاي حل مسئله (كايزن) طبق برنامه هاي پيش بيني شده در طرح ساماندهي چرخه مديريت بهره وري، نسبت به تشكيل كميته بهره وري، اندازه گيري و تحليل شاخصهاي بهره وري، تشكيل گروههاي جديد كايزن براي ساير فرآيندهاي كاري سازمان، تهيه استانداردهاي اجراي فرآيندهاي جديد، اطلاع رساني اقدامات و دستاوردها و ... اقدام مي كنند.
6ـ5ـ كميته بهره وري هر دستگاه اجرايي كه به رياست مديركل آن سازمان و مشاركت اعضاء فعال و مستعد گروههاي حل مسئله سازمان تشكيل مي شود مديريت و هدايت موازين و مراحل پيش بيني شده در طرح و تشكيل گروههاي كايزن را عهده دار مي باشد و سازمان ملي بهره وري به عنوان مشاوره و راهنما خدمات آموزشي و مشاوره اي را به آن ارائه مي نمايد.

6ـ نتايج و دستاوردها

اجراي مراحل اوليه طرح در 20 گروه حل مسئله در 10 دستگاه اجرائي استان كرمان نتايج و دستاوردهاي بسيار مهمي را به همراه داشته است كه برخي از آنها بشرح زير هستند.
1ـ6ـ اشاعه فرهنگ بهره وري و كيفيت نزد مسئولان و كارشناسان و ضرورت التزام عملي به آنها
2ـ6ـ ارتقاء دانش و مهارت هاي كارشناسان سازمانها بصورت نظري و عملي و بكارگيري همزمان آنها در اصلاح فرآيندهاي كار سازمان متبوع
3ـ6ـ تغيير بينش، نگرش و خودباوري در كارشناسان و مسئولان مبني بر اينكه مي توانند محور اصلي ايجاد تغيير و تحول در سازمان خود قرار گيرند.
4ـ6ـ آشنائي كارشناسان ادارات با شيوه هاي علمي شناسايي مسائل سازمان و حل مسئله بصورت گروهي
5ـ6ـ شناسائي موداهاي فيزيكي و فرآيندي در محل كار و حذف آنها و از آن طريق صرفه جوئي در فضا، امكانات، زمان و هزينه
6ـ6ـ اصلاح فرآيندهاي كار و تقليل و ساده سازي مراحل انجام كار و صرفه جويي قابل توجه در پيمايش، زمان، هزينه انجام از طريق حذف موداهاي فرآيندي و استفاده از فكر، تجارب و نظرات كاركنان
7ـ6ـ اصلاح فرآيندهاي كار و حذف موداهاي فيزيكي و فرآيندي باعث تقليل زمان، هزينه و پيمايش و تحويل كالاها و خدمات به مشتري و ارباب رجوع شده و ضمناً كيفيت كالاها و خدمات را افزايش مي دهد.
8ـ6ـ حساس شدن مسئولان سازمان و استان نسبت به موضوع ارتقاء بهره وري و بكارگيري منابع و امكانات و برنامه ريزي براي ايجاد تحول و ارتقاء بهره وري
لازم به توضيح است كه در صورت توسعه و تعميم اجراي طرح در طول سال و نسبت به ساير فرآيندهاي كاري دستگاههاي اجرائي و نيز اجراي ساير اقدامات پيش بيني شده در طرح (مانند اندازه گيري و تحليل شاخصهاي بهره وري، ايجاد وب سايت بهره وري در دستگاههاي اجرائي، برنامه ريزي بهبود بهره وري و ...) نتايج و دستاوردهاي طرح بسيار فراتر از موارد بر شمرده شده در فوق خواهد بود.
اينك نمونه هائي از موارد اصلاح فرآيندهاي كاري دستگاههاي اجرائي و پتانسيل وسيعي كه در اين زمينه براي بهبود و اصلاح فرايندهاي كاري سازمانها وجود دارد به شرح زير و بصورت 5 مورد و به تفكيك فرآيندهاي كار قبل و بعد از اجراي كايزن ارائه مي شود. دلايل اصلي موفقيت نسبي اين طرح را در دستگاههاي اجرائي استان مي توان به شرح طبقه بندي و بررسي نمود.
الف ـ اكثر رويه ها و فرآيندهاي كاري موجود در دستگاههاي اجرائي متناسب با نيازها، آگاهيها و توقعات امروز مردم نيست و زمينه اصلاحات در آنها بسيار زياد است. به عبارت ديگر فضاي كار و ساز و كارهاي اداري در دستگاههاي اجرايي، در غالب موارد، مملو از موداهاي فيزيكي و فرآيندي است.
ب ـ كارشناسان دستگاههاي اجرائي در شناخت فضاي كار خود و نارسائيهاي حاكم بر آنها بسيار توانمندتر از حد انتظار هستند و در شرايط ايجاد فضاي مساعد، انگيزش و خودباوري در اصلاح محيط كار و بخصوص در بهبود رويه ها و فرآيندهاي كار بسيار توانا عمل مي كنند.
ج ـ روش و رويكرد بكار گرفته شده در طرح حاضر، بصورت انتقال دانش به كاركنان، تبديل دانش به عمل و مهارت و بكارگيري همزمان آن و بلافاصله در فرآيندهاي كاري محل واقعه «گمبا» توسط كارشناسان ذيربط نيز نقش قابل توجهي در موفقيت طرح دارد.
جالب است خاطر نشان گردد كه در اصلاح فرآيندها و ايجاد تغيير در محيط كار، نقش اصلي را خود كارشناسان سازمان عهده دار بوده و مشاوران سازمان ملي بهره وري به عنوان تسهيل گر، آموزش دهنده و مشاور ايفاي نقش مي نمايند
نویسنده:جعفر عسگري